Menüde İçindekiler ve Kalori Zorunluluğu: 31 Aralık 2026 Takvimi, Alerjenler ve QR Menüde Gösterim

Hangi bilgi ne zaman zorunlu? (Compliance dates)

Dayanak, Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği ve Tarım ve Orman Bakanlığının bu yönetmeliğe ait kılavuzu. Kılavuzun son revizyonu 10 Mart 2026 tarihli. Yönetmelik "toplu tüketim yeri" ifadesini kullanıyor: restoran, kafe, lokanta, büfe, kantin, okul ve hastane mutfağı, yemekhane, seyyar tezgâh. İşletmenin büyüklüğü kapsamı değiştirmiyor, yalnız uyum tarihini değiştiriyor.

Bilgi	Kimler için	Son tarih
Alerjen	Tüm toplu tüketim yerleri	1 Ocak 2020'den beri zorunlu
Bileşen + kalori	Ulusal çapta zincir işletmeler	1 Temmuz 2026
Bileşen + kalori	Yalnız bulunduğu ilde 3 ve üzeri şubesi olanlar	31 Aralık 2026
Bileşen	Diğer tüm işletmeler	31 Aralık 2026
Kalori	Diğer tüm işletmeler	31 Aralık 2027

Tek şubeli bir kafe için tablo şöyle okunur: alerjen bilgisi bugün de zorunlu, içindekiler bilgisinin bu yılın sonuna kadar menüde olması gerekiyor, kalori için bir yıl daha süre var. Yine de kalori hesabını içindekilerle aynı anda yapmak işi ikiye bölmekten daha az yorucu, çünkü ikisi de aynı porsiyon reçetesinden çıkıyor.

Her ürün için menüye ne yazılmalı? (What each menu item needs)

• Doğru ürün adı. Ad, misafirin seçimini etkileyen bileşeni açıkça söylemeli. Kılavuzdaki örnek: yer fıstığıyla yapılan baklava "fıstıklı" diye değil, "yer fıstıklı" diye yazılır.
• İçindekiler listesi. Tarifteki her baharatın gramajı gerekmez; misafirin bilmek isteyeceği malzemeler sıralanır.
• Vurgulanmış alerjenler. 14 alerjenden (gluten, kabuklular, yumurta, balık, yer fıstığı, soya, süt, sert kabuklu meyveler, kereviz, hardal, susam, sülfit, acı bakla, yumuşakçalar) üründe bulunanlar listenin geri kalanından ayrılacak biçimde gösterilir: kalın yazı, farklı renk ya da simge.
• Alkol ve domuz kaynaklı bileşen. Varsa ürün adıyla birlikte, alerjen gibi vurgulanarak belirtilir. Sosa eklenen şarap ya da tatlıdaki jelatin gibi gözden kaçan kaynaklar da buna dahil.
• Enerji değeri. Bir porsiyonun toplam kalorisi. Her malzemenin kalorisini ayrı ayrı yazmak gerekmiyor.

Kalori nasıl hesaplanır? (Calculating calories)

Kılavuzun önerdiği yöntem basit: porsiyonun tarifi gram olarak yazılır, her malzemenin 100 gramdaki enerji değeri bulunur, porsiyondaki miktarla oranlanıp toplanır. Ortalama değerler için Bakanlığın ücretsiz TÜRKOMP Ulusal Gıda Kompozisyon Veri Tabanı kullanılabilir. Kılavuzdaki örnekte 120 g dana eti, 100 g soğan, 100 g domates, 20 g biber ve 10 g tereyağıyla yapılan bir porsiyon et yemeği yaklaşık 312 kcal çıkıyor.

Hesapta en çok atlanan kalem yağ. Kızartma ve sote yağı, sosun üstüne gezdirilen tereyağı ve hazır soslar porsiyonun kalorisini belirgin biçimde değiştirir. İkinci sık hata tahmini gramaj: "bir avuç peynir" ile hesap yapılmaz, mutfakta tartılmış porsiyon reçetesi yoksa önce o hazırlanmalı. Tedarikçi ya da porsiyon değiştiğinde hesap da yenilenmeli.

Karekod menüde ek şart (QR menu requirement)

Kılavuz bilginin basılı menü, yazı tahtası, broşür, dijital ekran ya da karekodla verilebileceğini söylüyor. Karekod kullanan işletme için bir şart daha var: işletmede misafirin kolayca görebileceği bir yerde, bilgiye karekodla ulaşılabildiği ve karekod okutacak cihazı olmayanlara istendiğinde sunulacağı yazılı olarak belirtilmeli. Masadaki küçük bir not bu şartı karşılar. Uygulamada kasada ya da serviste basılı bir yedek liste bulundurmak da gerekiyor; "telefonum yok" diyen misafire gösterilecek bir şey olmalı.

Paket servis ve sipariş uygulamalarında ise bileşen ve kalori bilgisinin sipariş verilmeden önce, satın alma aşamasında görünmesi gerekiyor. Sipariş platformundaki ürün açıklamaları da bu yüzden güncellenmeli.

Karekodlu menünün buradaki avantajı güncellemenin kolay olması. Basılı menüde tarif değişince menü yeniden basılır; dijital menüde ürünün içindekiler ve kalori alanı değiştirilir, değişiklik bütün masalara aynı anda yansır. Alesta WEB'in QR menü yazılımında her ürün için içindekiler, kalori ve 14 alerjenin işaretlenebildiği ayrı alanlar bulunuyor; misafir alerjenleri simgeyle görüyor. Menü adisyon programıyla aynı ürün listesini kullandığı için mutfakta ve salonda aynı bilgiye bakılıyor.

En sık yapılan hatalar (Common mistakes)

1. "Tüm ürünlerimiz alerjen içerebilir" yazıp geçmek. Bu cümle hangi üründe hangi alerjenin bulunduğunu söylemez, ürün bazlı bilginin yerini tutmaz.
2. Alerjeni içindekilerin arasına düz yazıyla gömmek. Vurgu şartı var.
3. Hazır sos ve ara ürünleri atlamak. Mayonez yumurta, pesto sert kabuklu meyve, soya sosu soya ve gluten, hazır çorba bazları kereviz içerebilir. Ara ürünün etiketini okuyun.
4. Günün yemeğini menü dışı saymak. Tahtaya yazılan günlük yemek de menüdür.
5. Karekodu tek yol yapmak. Yazılı not ve basılı yedek olmadan karekod yeterli değil.
6. Personeli bilgilendirmemek. Garsonun "bilmiyorum" demesi menüde yazanı da şüpheli hale getirir.

Yıl sonuna kadar hazırlık planı (Preparation plan)

31 Aralık'a iki aydan biraz fazla zaman var. Çoğu işletme için şu sıra işe yarar:

1. Kasım ilk hafta: menüdeki ürünlerin listesini çıkarın, her ürün için porsiyon reçetesi (gram) yazın.
2. Kasım ikinci-üçüncü hafta: hazır sos, ekmek, tatlı tabanı gibi ara ürünlerin etiketlerinden alerjen ve bileşen bilgisini toplayın.
3. Kasım sonu: içindekiler listelerini ve alerjen işaretlerini menüye girin. Kalori zorunluluğunuz 2027 olsa bile reçeteler hazırken hesabı yapın.
4. Aralık: masalara karekod notunu koyun, basılı yedek listeyi hazırlayın, salon personeline listeyi gösterin, sipariş platformundaki açıklamaları güncelleyin.

Bu planda en çok zaman alan adım genellikle porsiyon reçetesidir. Alesta WEB menüsü bu adımı kısaltmaz, ama bir kez girilen bilgiyi masadaki menüde ve adisyonda aynı tutar. Menüyü sıfırdan kurmayı düşünen işletmeler QR menü nasıl yapılır rehberine, program seçiminde ise adisyon programı seçerken sorulacak 10 soru yazısına bakabilir.

Sık sorulan sorular

Tek masalı küçük bir büfe de kapsamda mı?

Evet. Yönetmelik ölçek ayırmıyor; küçük işletmeler yalnız daha geç uyum tarihine tabi. İçindekiler için 31 Aralık 2026, kalori için 31 Aralık 2027.

Kaloriyi laboratuvarda ölçtürmek zorunlu mu?

Hayır. Kılavuz, tarif ve ortalama değerlerle hesaplamayı kabul ediyor. TÜRKOMP veri tabanı bu iş için ücretsiz.

Sadece karekodlu menü kullanabilir miyim?

Kullanabilirsiniz, ama bilginin karekodla sunulduğunu ve cihazı olmayana istendiğinde verileceğini görünür bir yerde yazmanız gerekiyor. Basılı bir yedek liste bulundurmak bu şartı pratikte karşılamanın en kolay yolu.

Alerjen afişi asmak yeterli mi?

Değil. Bakanlığın 14 alerjeni gösteren afişi ürün bazlı bilgiyi tamamlar ama yerine geçmez.

İlgili sayfalar: QR menü yazılımı · Adisyon programı · Kafe adisyon programı · İletişim

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Tarihler Bakanlığın 10 Mart 2026 tarihli kılavuz revizyonuna göre yazılmıştır; uygulamadan önce il müdürlüğünüze danışın.

Kapak fotoğrafı: Sharon Hahn Darlin / Wikimedia Commons (CC BY 2.0)