Windows 10 sonrası Linux'a geçiş rehberi

Microsoft, Windows 10 için ücretsiz güvenlik güncellemelerini 14 Ekim 2025'te sonlandırdı. Bireysel kullanıcılara sunulan bir yıllık ek güvenlik güncellemesi (ESU) dönemi de Ekim 2026'da sona erdi. Bilgisayar çalışmaya devam eder, ancak yeni bulunan güvenlik açıkları kapatılmaz. İnternete bağlı, e-posta açan, internet bankacılığı yapan bir bilgisayar için bu ciddi bir risktir.

Zamanla tarayıcılar, yazıcı sürücüleri ve birçok program da Windows 10 desteğini bırakır. Desteği biten sisteme yeni program kurmak zorlaşır.

Windows 11; TPM 2.0 güvenlik yongası, UEFI Güvenli Önyükleme ve Microsoft'un desteklenen işlemci listesinde yer alan görece yeni bir işlemci ister. Genel olarak Intel 8. nesil ve AMD Ryzen 2000 serisinden eski işlemcili bilgisayarlar bu listede yoktur. Bu bilgisayarların çoğu günlük iş için hâlâ yeterince hızlıdır; sorun performans değil, şarttır.

Linux, ücretsiz ve açık kaynak bir işletim sistemi çekirdeğidir. İnternetteki sunucuların büyük çoğunluğu, Android telefonlar ve birçok kurum Linux tabanlı sistemler kullanır. Masaüstü için hazırlanmış Linux dağıtımları; tarayıcı, ofis paketi, e-posta, fotoğraf ve video gibi günlük işlerin tamamını karşılar.

Linux'ta virüs riski yoktur demek doğru olmaz, ancak masaüstü Linux sistemleri hedef alan zararlı yazılım çok azdır; programlar imzalı depolardan kurulduğu ve güncellemeler merkezi geldiği için güvenlik yönetimi kolaydır.

Tarayıcı (Chrome, Firefox), ofis belgeleri (LibreOffice ile Word, Excel, PowerPoint dosyaları), e-posta, PDF, fotoğraf düzenleme, video izleme ve görüntülü görüşme gibi işler Linux'ta doğrudan yapılır. Microsoft 365 ve Google Dokümanlar tarayıcıdan çalışır.

Bazı Windows programları uyumluluk katmanıyla Linux'ta çalışabilir, ancak her program için garanti verilemez. Muhasebe, ticari yazılım ya da özel donanım programı kullanıyorsanız geçişten önce bu programı deneyin ya da üreticisinin web veya Linux sürümü olup olmadığını sorun.

• Kullandığınız programların listesini çıkarın
• Her biri için Linux, web ya da alternatif karşılığı not edin
• Kritik programı USB'den açılan sistemde önce deneyin

Türkiye'de günlük kullanımın en çok takıldığı yer e-İmza ve yazıcı sürücüleridir. Çoğu yazıcı ve tarayıcı Linux'ta kendiliğinden tanınır; bazı modeller üreticinin sürücüsünü ister. e-İmza için kart okuyucu sürücüsü ve imza uygulamasının kurulması gerekir.

Alesta OS, Debian 13 üzerine kurulu, KDE Plasma masaüstlü bir Linux dağıtımıdır. Lisans bedeli yoktur, kaç bilgisayara kurulacağına dair sınır yoktur. Türkçe arayüz ve klavye, açık ve koyu tema, Windows'a benzer görev çubuğu ve tanıdık dosya gezgini ile ilk gün yabancılık çekilmez.

• Windows'tan Taşı: eski Windows diskindeki belgeleri, resimleri, müzik ve videoları, Chrome ve Edge yer imlerini ve masaüstü arka planını aktarır.
• Sürücüler: yazıcı, Bluetooth ya da kablosuz ağ kartı takıldığında eksik sürücü ve aygıt yazılımı bulunup kurulur; Aygıt Yöneticisi her donanımı Türkçe gösterir.
• Program Merkezi: seçilmiş uygulamalar tek tıkla kurulur ve kaldırılır; Windows .exe ve .msi dosyaları çift tıkla kurulmayı dener.
• e-İmza: kart okuyucuyu ve kartı tanır, resmî sürücüyü kurar, tarayıcıyı karta bağlar.
• Geri yükleme noktası: güncelleme ve program kurulumundan önce otomatik alınır; sorun olursa sistem önceki hâline döner.
• Güvenli Önyükleme: kapatmanız gerekmez; Alesta OS Güvenli Önyükleme açık bilgisayarlarda açılır.

Kurulumla birlikte LibreOffice ofis paketi, Firefox, Thunderbird e-posta ve takvim, VLC medya oynatıcı, PDF ve resim görüntüleyici, tarayıcı ve yazıcı araçları ile uzaktan destek programı gelir. Chrome, GIMP, Krita, Kdenlive, OBS ve geliştirici araçları Program Merkezi'nden tek tıkla kurulur.

Okul laboratuvarı, belediye birimi ya da ofis gibi çok sayıda bilgisayarın bulunduğu yerlerde makine başına lisans maliyeti olmaması önemli bir tasarruftur. Geçişe önce birkaç pilot bilgisayarla başlamak, kullanılan programların ve yazıcıların sorunsuz çalıştığını gördükten sonra yaygınlaştırmak en güvenli yoldur.

• Pilot grup: 3–5 bilgisayar, 2 hafta
• Program ve yazıcı uyumluluk listesi
• Kullanıcıya kısa eğitim
• Uzaktan destek programıyla yardım
• Geri yükleme noktası ile hızlı onarım

Bazı kablosuz ağ kartları ek aygıt yazılımı ister. Bilgisayarı kabloyla internete bağlayın; Alesta OS eksik aygıt yazılımını bulup kurar. Aygıt Yöneticisi hangi donanımın sürücüsünün eksik olduğunu Türkçe gösterir.

Çoğu yazıcı takıldığı anda tanınır. Tanınmayan modellerde üreticinin Linux sürücüsü gerekebilir. Ağ yazıcılarında yazıcının IP adresiyle ekleme yapmak çoğu zaman en hızlı çözümdür.

Windows ve Linux bilgisayarın donanım saatini farklı yorumladığı için, iki sistemi birlikte kullanan bilgisayarlarda sistem değiştirdiğinizde saat birkaç saat kayabilir. İnternetten saat eşitleme açık olduğunda saat kısa sürede düzelir; kalıcı çözüm için iki sistemin aynı saat ayarını kullanması gerekir.

Yüksek çözünürlüklü ekranlarda yazılar küçük görünürse Ayarlar > Ekran bölümünden ölçek yüzde 125 ya da 150 yapılabilir.

Alesta OS güncellemeden önce geri yükleme noktası alır. Açılış menüsünden ya da Ayarlar'dan önceki noktaya dönerek sistemi güncelleme öncesi hâline getirebilirsiniz.

• Programları yalnız resmî depodan ya da Program Merkezi'nden kurun
• Güncellemeleri ertelemeyin; güvenlik güncellemeleri imzalı gelir
• Yönetici şifresini kimseyle paylaşmayın, her kullanıcıya ayrı hesap açın
• Önemli dosyaların düzenli yedeğini harici diske ya da buluta alın
• Tanımadığınız e-posta eklerini ve bağlantılarını açmayın
• Güvenlik duvarını kapatmayın