PostgreSQL 18 Yenilikleri Rehberi 2026: Asenkron I/O ile 3x Hız, uuidv7, Skip Scan ve OAuth

Sürüm Bilgisi (Release Info)

PostgreSQL 18, 25 Eylül 2025'te yayınlandı ve üretim ortamı için kararlı (production-ready) durumda. O tarihten beri bakım sürümleri de geldi, yani artık olgunlaşmış bir sürüm. Eğer hâlâ PostgreSQL 17 veya daha eskisini kullanıyorsanız, 18'e geçmek için epeyce nedeniniz var.

Asenkron I/O: En Büyük Yenilik (Async I/O)

İşte asıl yıldız özellik. PostgreSQL 18, yepyeni bir asenkron I/O (AIO) alt sistemi getiriyor. Peki bu ne demek ve neden bu kadar önemli?

Eski sistemde PostgreSQL diskten veri okurken her isteği sırayla bekliyordu: bir isteği gönder, bitsin, sonra diğerini gönder. Bu yaklaşım, özellikle yavaş depolama veya yüksek gecikmeli (latency) ortamlarda boşa zaman harcanmasına yol açıyordu.

Yeni AIO alt sistemi ise birden fazla I/O isteğini aynı anda gönderebiliyor (issue multiple I/O requests concurrently). Yani veritabanı bir okumayı beklerken boş durmuyor, paralel başka okumalar başlatıyor. Sonuç? Depolamadan okuma yapan iş yüklerinde 3 kata kadar performans artışı ölçüldü.

- Sequential scan  (sıralı tarama)
- Bitmap heap scan  (bitmap yığın taraması)
- VACUUM            (bakım/temizlik işlemi)

uuidv7(): Zaman Sıralı UUID (Timestamp-Ordered UUID)

UUID kullananlar bu yeniliği sevecek. PostgreSQL 18 artık yerleşik bir uuidv7() fonksiyonu sunuyor. Bu fonksiyon, zaman sıralı (timestamp-ordered) UUID'ler üretir.

Klasik rastgele UUID'lerin (uuidv4) bir sorunu vardır: tamamen rastgele oldukları için indekslerde dağınık dururlar ve ekleme (insert) performansını düşürürler. uuidv7 ise zaman bilgisini içerdiği için sıralıdır — yani ardışık eklenen kayıtlar indekste yan yana durur. Bu da hem ekleme performansını hem de önbellek (cache) verimliliğini artırır.

-- Zaman sirali UUID uret
SELECT uuidv7();

-- Tablo varsayilani olarak kullan
CREATE TABLE siparisler (
    id   uuid PRIMARY KEY DEFAULT uuidv7(),
    tutar numeric,
    olusturma timestamptz DEFAULT now()
);

Sanal Generated Sütunlar (Virtual Generated Columns)

PostgreSQL'de "generated column" (üretilen sütun) zaten vardı, ama bunlar diske yazılıyordu (stored). PostgreSQL 18 ile artık sanal (virtual) generated sütunlar da var.

Fark şu: sanal sütun değeri diskte saklanmaz, okuma anında hesaplanır (computed during read operations). Bu da disk alanından tasarruf sağlar ve yazma işlemlerini hafifletir. Üstelik PostgreSQL 18'de sanal sütunlar artık varsayılan davranış oldu.

CREATE TABLE urunler (
    fiyat   numeric,
    kdv_orani numeric DEFAULT 0.20,
    -- okuma aninda hesaplanir, diske yazilmaz
    kdvli_fiyat numeric GENERATED ALWAYS AS (fiyat * (1 + kdv_orani)) VIRTUAL
);

Skip Scan: Daha Akıllı İndeks Kullanımı

Çok sütunlu (multicolumn) B-tree indeksleriniz var mı? PostgreSQL 18 onları daha çok durumda kullanabiliyor artık. Yeni skip scan desteği sayesinde, sorgunuz indeksin ilk sütununu filtrelemese bile veritabanı indeksi yine de kullanabiliyor.

Önceden, örneğin (bolge, tarih) şeklinde bir indeksiniz varsa ve sorgunuzda sadece tarih filtresi olsaydı, PostgreSQL çoğu zaman bu indeksi kullanamaz, tüm tabloyu tarardı. Skip scan ile artık ilk sütunun farklı değerleri arasında "atlayarak" (skip) indeksi kullanabiliyor.

RETURNING'de OLD ve NEW Desteği

Bu küçük ama çok kullanışlı bir yenilik. Artık INSERT, UPDATE, DELETE ve MERGE komutlarının RETURNING bölümünde satırın hem eski (OLD) hem de yeni (NEW) değerlerine erişebiliyorsunuz.

-- Guncellemeden once ve sonraki degeri tek sorguda al
UPDATE hesaplar
SET bakiye = bakiye - 100
WHERE id = 5
RETURNING old.bakiye AS onceki, new.bakiye AS sonraki;

Daha önce bunun için ayrı bir SELECT veya tetikleyici (trigger) yazmanız gerekiyordu. Şimdi tek sorguda hallediliyor — özellikle denetim (audit) kayıtları tutarken çok işe yarıyor.

OAuth Kimlik Doğrulama (OAuth Authentication)

PostgreSQL 18, yerleşik OAuth kimlik doğrulama desteği getiriyor. Bu, kurumsal ortamlar için önemli bir adım: kullanıcılar veritabanına merkezi kimlik sağlayıcıları (identity provider) üzerinden bağlanabiliyor.

Yani artık her veritabanı kullanıcısı için ayrı şifre yönetmek yerine, mevcut kurumsal kimlik altyapınızla (örneğin tek oturum açma / single sign-on) entegre olabilirsiniz. Bu hem güvenliği hem de yönetim kolaylığını artırır.

Yükseltme İpuçları (Upgrade Tips)

PostgreSQL 18, büyük sürüm yükseltmelerini de iyileştirdi. Yükseltme süresi kısaldı ve yükseltme sonrası beklenen performansa ulaşma süresi azaldı. Yine de doğru yapmak için birkaç altın kural:

• ✅ Önce yedek alın: pg_dumpall veya fiziksel yedek olmadan yükseltmeye başlamayın.
• ✅ pg_upgrade kullanın: Büyük sürüm geçişlerinde en hızlı ve güvenli yol budur.
• ✅ Test ortamında deneyin: Uygulamanızın yeni sürümle uyumunu önce stagingde doğrulayın.
• ✅ Yükseltme sonrası ANALYZE: İstatistikleri güncellemek için ANALYZE çalıştırın.
• ✅ Minor sürümü takip edin: En güncel bakım sürümünü kullanın.

📚 Kaynaklar ve Referanslar / Sources and References

Bu makaledeki bilgiler aşağıdaki resmi kaynaklardan derlenmiştir (compiled from official sources):

• PostgreSQL.org — PostgreSQL 18 resmi duyurusu
• PostgreSQL 18 Release Notes — Sürüm notları
• PostgreSQL Documentation — Resmi dokümantasyon

Alesta Web olarak tüm özellikleri resmi sürüm notlarıyla doğruladık ve test ettik.

Sık Sorulan Sorular (FAQ)