Bir programlama dili düşünün: C kadar hızlı, ama C'nin o meşhur tanımsız davranış (undefined behavior) tuzaklarından uzak. Rust kadar güvenli ama Rust'ın borrow checker'ından kaynaklanan zihin jimnastiği gerektirmeyen. Ve tüm bunların yanında, tam anlamıyla bir C derleyici zinciri yerine geçebilen bir build sistemi ile gelen. Bu dil hayali değil, gerçek: Zig programlama dili.

2026 yılına girerken yazılım dünyasında Zig hakkında konuşan insan sayısı ciddi biçimde arttı. GitHub'da yıldız patlaması, Reddit'te tartışmalar, Stack Overflow anketlerinde "öğrenmek istediğim dil" listelerinde belirgin bir yükseliş... Peki Zig gerçekten bu kadar özel mi? Alesta Web olarak bu soruyu derinlemesine inceledik.

Zig Nedir? Kısaca Tanışalım

Zig, Andrew Kelley tarafından 2015-2016 yıllarında geliştirmeye başlanan genel amaçlı, düşük seviyeli bir systems programming language. Temel felsefesi şu: C'nin yaptığı işleri yap, ama C'nin getirdiği sorunları getirme.

Kelley'nin kendi anlatımıyla Zig şu hedeflere odaklanıyor:

• Sağlam, optimal ve yeniden kullanılabilir yazılım geliştirme
• Gizli kontrol akışı olmaması (hidden control flow yok)
• Gizli bellek tahsisi olmaması (hidden allocation yok)
• Tanımsız davranış olmaması (undefined behavior yok)
• C ile tam birlikte çalışabilirlik (seamless C interop)

Şu an hâlâ 0.x sürümlerindeyiz, ama 2026 yılında beklenen Zig 1.0 sürümü, dili "deneysel" etiketinden kurtaracak ve production ortamında güvenle kullanılabilecek bir zemine oturtacak. Bunun ne anlama geldiğini biraz sonra konuşacağız.

Neden Bu Kadar Gözde Oldu? Sıfırdan Yükselen Bir Dil

Bir programlama dilinin popüler olması için ya büyük bir şirket (Google → Go, Apple → Swift gibi) arkasında durmalı ya da ciddi bir sorunu çok iyi çözmeli. Zig, kurumsal bir sponsoru olmaksızın büyüyen nadir dillerden biri.

Peki insanlar neden Zig öğreniyor? Alesta Web olarak birkaç farklı kaynağı inceledik ve şu ortak noktaları bulduk:

1. C Geliştiricileri İçin Doğal Geçiş

C biliyorsanız Zig öğrenmek oldukça kolay. Syntax benzer, düşünme biçimi yakın. Ama Zig size C'nin yıllardır çözemediği sorunlara karşı kalkan sağlıyor. Veteran C programmers find Zig a natural and logical next step deniyor kaynaklarda, boşuna değil.

2. Rust Alternatifi Arayanlar

Rust harika bir dil, bunu kimse inkâr etmez. Ama borrow checker ile mücadele etmek, özellikle gömülü sistemler veya eski C kodu ile entegrasyon gerektiren projelerde gerçek bir yük haline gelebilir. Zig, benzer güvenlik garantilerini çok daha az zihinsel yük ile sunuyor.

3. Cross-Compilation Canavarı

Zig'in cross-compilation desteği mükemmel. Tek bir Zig kurulumu ile Linux, macOS, Windows, ARM, RISC-V ve daha fazlası için derleme yapabilirsiniz. IoT ve edge computing projelerinde bu özellik altın değerinde.

4. C Kodu Derleyici Olarak Kullanım

İşte bu gerçekten ilginç: zig cc komutu ile Zig'i bir C/C++ derleyici olarak kullanabilirsiniz. Mevcut C projelerinizi sıfırdan yeniden yazmak zorunda kalmadan Zig'in build sistemi ve cross-compilation avantajlarından yararlanabilirsiniz. Bu özellik, Zig'i sadece bir programlama dili değil, bir araç zinciri (toolchain) haline getiriyor.

Zig'in Süper Gücü: comptime

Zig öğrenmeye başlayan geliştiricilerin çoğunun "vay be!" dediği an, genellikle comptime keyword'ünü keşfettikleri andır. Bu, benim de en beğendiğim özellik.

comptime, kodun belirli bölümlerinin derleme zamanında (compile time) çalıştırılmasını sağlıyor. C'deki makrolar veya C++'taki template metaprogramming'e benziyor ama çok daha okunabilir ve güvenli.

// comptime ile generic fonksiyon
fn max(comptime T: type, a: T, b: T) T {
    return if (a > b) a else b;
}

// Kullanım - tip derleme zamanında belirlenir
const result_int = max(i32, 10, 20);
const result_float = max(f64, 3.14, 2.71);

comptime ile neler yapabilirsiniz?

• Lookup table üretimi: Sin/cos tabloları, CRC tabloları derleme anında hesaplanır, runtime'da sıfır maliyet
• Tip güvenli API'ler: Compile-time'da tip kontrolü yaparak runtime hatalarını sıfırlama
• Konfigürasyon doğrulama: Yanlış konfigürasyon binary'ye bile girmeden derleme hatası alır
• Generic programlama: C++'ın template'lerine gerek yok, çok daha temiz sözdizimi

Alesta Web bünyesindeki geliştiriciler bu özelliği test ettiğinde özellikle embedded sistemlerde ne kadar faydalı olduğunu bizzat gördük. Mikrodenetleyici için kod yazarken lookup table'ları runtime'da hesaplamak ciddi bir yük; comptime bu sorunu kökten çözüyor.

Bellek Yönetimi: C'den Daha Akıllıca, Rust'tan Daha Özgür

Bellek yönetimi, düşük seviyeli programlamanın hem en güçlü hem en tehlikeli tarafı. C'de malloc ve free ile kendinizsiniz; yanlış yaparsanız memory leak, use-after-free, double-free... Klasik felaket senaryoları. Rust ise borrow checker ile bu sorunları derleme zamanında tamamen çözüyor ama karşılığında ciddi bir zihinsel yük istiyor.

Zig farklı bir yaklaşım benimsiyor: Allocator pattern.

const std = @import("std");
const Allocator = std.mem.Allocator;

// Allocator explicit olarak geçiriliyor
fn createList(allocator: Allocator) ![]i32 {
    const list = try allocator.alloc(i32, 10);
    defer allocator.free(list); // scope bitince otomatik serbest bırak
    return list;
}

Zig'deki bellek güvenliği özellikleri şunlar:

• Gizli tahsis yok (No hidden allocations): Eğer bir fonksiyon bellek tahsis ediyorsa, bunu açıkça Allocator parametresi alarak göstermek zorunda. Sürpriz yok.
• defer keyword: Kaynakları kapsam sonunda otomatik serbest bırakmak için. C++'ın RAII mekanizmasına benzer ama daha explicit.
• Optional types: Null pointer dereference hatalarını önlemek için tüm nullable değerler tip sisteminde görünür.
• Runtime güvenlik kontrolleri: Debug modunda sınır aşımı, integer overflow gibi hatalar anında yakalanır.

Zig vs Rust: Gerçekten Karşılaştırılabilir mi?

Her Zig konuşmasında kaçınılmaz olarak "ya Rust?" sorusu geliyor. Haklı bir soru. İkisi de modern systems programming dilleri ve ikisi de C/C++'a alternatif olarak öne çıkıyor.

Ama şunu net söyleyelim: Bu iki dil farklı problemlere farklı yaklaşımlar sunuyor.

Sonuç olarak: Eğer güvenlik kritik bir uygulama (örneğin bir web tarayıcısı veya ödeme sistemi) yazıyorsanız Rust daha iyi tercih olabilir. Ama embedded systems, compilers, toolchains veya mevcut C kodu ile yoğun entegrasyon gerektiren projelerde Zig ciddi bir avantaj sunuyor. Alesta Web ekibi olarak her ikisini de projelerimizde denedik ve şunu fark ettik: doğru araç, doğru iş içindir.

Zig 1.0: 2026'nın En Büyük Systems Programming Olayı

Zig topluluğundaki en heyecan verici konu şu sıralar: Zig 1.0. Yıllar süren hızlı iterasyon ve kırıcı değişikliklerin ardından dil, özünü kilitleyecek ve production'a hazır bir zemine oturacak.

Peki Zig 1.0 ne anlama geliyor?

2026 yılının başından itibaren Zig roadmap'i incelendiğinde şu öncelikler göze çarpıyor:

Async/Coroutine Sistemi

Zig 0.16.0 ile birlikte std.Io.Evented üzerinden async/coroutine desteği kullanıma açıldı. Userspace stack switching, fibers ve stackful coroutine'ler artık mevcut. Henüz experimental etiketini taşısa da yönün nereye gittiğini gösteriyor.

Paket Yöneticisi Olgunlaşıyor

Zig package manager (zig fetch), kanonik paket formatı ve bant genişliği optimizasyonu ile büyüyor. Paketlerin canonical form'a sıkıştırılması, peer-to-peer paylaşımı ve ağ kesintilerine karşı dayanıklılığı artırıyor.

Build Sistemi Geliştirmeleri

--fork flag ile tüm dependency tree üzerindeki paketler yerel path ile override edilebiliyor. Bu özellik, büyük monorepo yapılarında ciddi kolaylık sağlıyor.

Alesta Web olarak Zig 1.0 çıkışını yakından takip ediyoruz. Gömülü sistem projelerimizde Zig denemelerini zaten başlattık ve söyleyebiliriz ki 1.0 ile birlikte bu dil ciddi bir oyuncu haline gelecek.

Nerede Kullanılıyor? Gerçek Dünya Örnekleri

Teoride harika görünen bir dil pratikte kullanılmıyorsa pek bir değeri yok. Zig'in gerçek dünyada nerede kullanıldığına bakalım:

Bun: JavaScript Runtime

Belki Zig'in en dikkat çekici kullanım alanı Bun. Node.js'e rakip olarak ortaya çıkan bu JavaScript runtime, Zig ile yazılmış ve performansı gerçekten etkileyici. Bun'ın hızı Zig'in bir kanıtı olarak sıklıkla gösteriliyor.

Derleyici ve Toolchain Geliştirme

Zig'in C derleyici yerine geçme kapasitesi, onu toolchain geliştirme için ideal yapıyor. Birçok açık kaynak proje Zig'i C/C++ projeleri için cross-compilation toolchain olarak kullanıyor.

Embedded ve IoT Sistemleri

ARM mikrodenetleyiciler, RISC-V tabanlı cihazlar, IoT edge node'ları... Zig'in garbage collector olmayan yapısı, küçük bellek ayak izi ve güçlü cross-compilation desteği onu embedded geliştirme için çok uygun yapıyor.

Oyun Geliştirme

Runtime sürprizleri istemeyen oyun geliştiricileri Zig'i keşfediyor. Garbage collector yokluğu, frame drop'lara yol açan GC pauzlarını ortadan kaldırıyor.

Sistem Araçları ve Parser'lar

Komut satırı araçları, dosya formatı parser'ları, protocol implementation'lar... C'den Zig'e geçiş bu alanda çok doğal hissettiriyor. Alesta Web ekibinin araştırdığı bir proje de bu kategoride: yüksek performanslı bir JSON parser'ı Zig ile yeniden yazmak ve sonuçları karşılaştırmak.

Zig Öğrenmek İçin Nereden Başlamalı?

Zig öğrenmek için harika kaynaklar mevcut. Alesta Web olarak araştırdığımız en iyi başlangıç noktalarını paylaşalım:

Resmi Kaynaklar

• ziglang.org: Resmi site, dokümantasyon ve öğrenme materyalleri
• ziglang.org/learn/overview: Dilin genel bakışı, özelliklere hızlı giriş
• ziglang.org/documentation: Derin teknik referans

Topluluk Kaynakları

• zig.guide: Bölüm bölüm öğretici rehber
• ziglings: Kırık küçük programları düzelterek Zig öğrenme (zig'in kendi "rustlings"i)
• Ziggit.dev: Zig topluluğunun forumu, güncel tartışmalar

Kitaplar

"Zig Programming Projects in Action" adlı kitap Amazon'da mevcut ve gerçek dünya projeleri üzerinden Zig öğretmeyi hedefliyor. Giriş düzeyi için iyi bir tercih.

# Zig kurulumu (Linux/macOS)
curl -L https://ziglang.org/download/0.13.0/zig-linux-x86_64-0.13.0.tar.xz | tar xJ
export PATH=$PATH:/path/to/zig

# İlk Zig programı
zig init

# Çalıştır
zig build run

C bilen biri için Zig'i temel seviyede öğrenmek birkaç haftayı geçmiyor. Syntax basit, kavramlar tanıdık, ama detaylar (comptime, error handling, optional types) biraz dikkat gerektiriyor. Sabırlı olun, ziglings yapın ve forumları okuyun.

Zig Kimin İçin?

Her dil herkes için değil. Zig özellikle şu profillere hitap ediyor:

• C/C++ geliştiricileri: Modern araçlar, daha az acı, aşinalık
• Embedded sistem geliştiricileri: Küçük boyut, cross-compilation, GC yok
• Performans odaklı backend geliştiricileri: Go veya Rust ile ilgilenip daha low-level kontrol isteyenler
• Toolchain meraklıları: Derleyici, linker, build sistem geliştirmeye ilgi duyanlar
• Oyun geliştiricileri: Frame-perfect performans arayanlar

Web frontend geliştiricisi misiniz? TypeScript veya JavaScript bölgenizdeyseniz Zig'e pek ihtiyacınız olmayabilir. Python ile veri bilimi yapıyorsanız yine gerek yok. Ama low-level'a meraklıysanız ve C'nin acısından bıktıysanız Zig kesinlikle bir bak.

Alesta Web olarak hem web teknolojilerini hem de düşük seviyeli sistemleri takip ediyoruz. alestaweb.com'daki yazılarımızda bu tür dilleri sıklıkla ele alıyoruz çünkü iyi bir web geliştiricisi olmak, temelleri de bilmekten geçiyor.

Sonuç: Zig 2026'da Nereye Gidiyor?

Zig, "bir gecede star oldu" türünden bir dil değil. Yıllar süren dikkatli, düşünceli geliştirme sürecinin ürünü. Ve şimdi, 2026 yılında, 1.0'a yaklaşırken gerçek anlamda olgunlaşıyor.

TIOBE gibi indekslerde henüz üst sıralara çıkmadı, ama "öğrenmek istediğim dil" kategorisinde belirgin bir artış var. GitHub'daki aktivite, konferanslardaki konuşmalar ve topluluktaki enerji bunu gösteriyor. Zig, 2026'nın en dikkat çekici systems programming gelişmesi olmaya aday.

Özellikle şunu düşünüyorum: Bun gibi projelerin başarısı, Zig'in sadece teoride değil pratikte de işe yaradığını kanıtladı. Ve bu kanıt, daha fazla geliştiricinin Zig'e şans vermesine yol açıyor. Bir kez bu döngü başladı mı, ekosistem hızla büyüyor.

Alesta Web olarak Zig'i hem sistem araçları hem de embedded projeler için takip etmeye devam edeceğiz. Siz de C veya C++ geçmişiniz varsa bir hafta ayırıp Zig'e bakmanızı şiddetle tavsiye ederiz. Bence şaşıracaksınız.

Sorularınız için alestaweb.com'u ziyaret edebilir, yorum bölümünden bize ulaşabilirsiniz. Zig deneyimleri hakkında konuşmayı çok seviyoruz!